صدر الدين علي بن ناصر الحسيني ( مترجم : رمضان على روح الهى )

24

زبدة التواريخ ، أخبار الأمراء والملوك السلجوقية ( فارسى )

كتاب و نويسندهء آن پيشتر گفتم كه اين كتاب دو عنوان مختلف دارد ؛ يعنى اخبار الدولة السلجوقيه و زبدة التواريخ ، و نام نويسنده در هردو جا به صورت صدر الدين ابو الحسن على بن ناصر بن على حسينى ديده مىشود ، اما نظر دكتر زوسهايم اين است كه كتاب حاضر - كه در همه‌جا آن را سالشمار مىخواند - بىنام ، و نويسنده‌اش گمنام است . او تصور مىكند كه زبدة التواريخ صدر الحسينى كارى كهن‌تر بوده كه مؤلف اين سالشمار اطلاعاتش را از آن اقتباس كرده است . دلايل او از اين قرارند : 1 . در آغاز متن از نويسنده به صورت سوم‌شخص ياد مىشود ، كه مگر در موارد بسيار نادر در مورد مورخان عرب نامعمول است ( مقدمه ، ص 10 ) . 2 . از نام نويسندهء زبده ، ابو الحسن على بن ناصر ، مىتوان در كتاب عمدة الطالب فى انساب آل ابى طالب سراغ گرفت . براساس استنتاجات زوسهايم وى در خراسان زندگى و كار مىكرده و احتمالا در سال 552 ه ق . حيات داشته است ( مقدمه ، ص 18 - 16 ) . از آنجا كه نويسندهء اين سالشمار از عماد الدين اصفهانى ( كه تاريخ خود را به سال 579 هجرى قمرى نگاشت ) به عنوان يكى از منابع خود ياد مىكند ، و نيز آن‌كه او براساس همهء قراين در اوايل سدهء هفتم ميلادى زندگى مىكرده ، واضح است كه او نمىتواند همان مؤلف زبده باشد . 3 . آخرين رويدادى كه در اين سالشمار از آن ياد شده ، مرگ اتابك ازبك در النجه ( در سال 622 ه ق . ) است . احتمال ندارد كه اين تاريخ به دست ابو الحسن على ، كه بسيار قديم‌تر و مؤلف زبده است ، ثبت شده باشد . 4 . دليل ديگرى كه نه زوسهايم ، كه پروفسور هوتسما به سود اين ديدگاه اقامه كرد « 1 » ، اين است كه در تاريخ جهان‌گشا ( ج 2 ، ص 44 ) عبارتى از زبده نقل شده است كه در اين سالشمار نيست . به گفتهء زوسهايم ، انتساب نگارش كتاب حاضر به ابو الحسن على خطايى است كه خاستگاه آن كاتب اين نسخهء خطى بوده است . او تصور مىكند كه در صفحهء نخست اين نسخه و در زير عنوان درست اخبار الدولة السلجوقيه ، ناسخ به اشتباه نام صدر الدين ابو الحسن على ، مؤلف زبده ، را ثبت كرده است .

--> ( 1 ) . Acta orientalia , III , P . 145 , foot - note .